Unit 16 is set at the market place (пазаря). The dialogue involves Борис, Иванка, and Петър visiting a Bulgarian open-air market early in the morning, encountering produce piled on the ground, bargaining with a peasant woman (селянката) over cheese, butter, and eggs, and sampling local goods. The grammar section (Note 16.1) provides a comprehensive reference for Bulgarian verb prefixes and their meanings.
Basic Sentences
The Market Place
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Come on, hurry up! | Хайде, побързайте! |
| be about to, get around to | наканя се-наканвам се (P-I) |
| before we get ready | докато се наканим |
| The market will be finished before we’re ready [to go]. | Докато се наканим, пазарят ще свърши. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| Well, I’m ready. | Ето, готова съм. |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| What time does the market begin? | В колко часа започва пазарят? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| At six o’clock in the morning. | В шест часа сутринта. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| At six o’clock in the morning? | В шест часа сутринта? |
| But who goes that early? | Че кой става толкова рано? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| people | хора |
| The people get up early here. | Хората тук стават рано. |
| streetcar | трамвай, трамваи |
| Here’s the streetcar. | Ето трамваят! |
| catch | хвана - хващам (P-I) |
| Hurry so we’ll catch it! | Побързайте да го хванем! |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| Is it far? | Далеч ли е? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| No, we’ll be there in twenty minutes. | Не, за двадесет минути сме там. |
| get off | слеза - слизам (P-I) |
| Here’s the market place. Let’s get off. | Ето го пазарят. Хайде да слезем! |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| lose oneself | губя се - загубя се (I-P) |
| crowd | навалица |
| Hey, wait, or we’ll be lost (that we not be lost) in this crowd. | Хей, чакайте да не се загубим в тая навалица. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| We won’t get lost. Come on! | Няма да се загубим. Хайде! |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| pile | натрупам - натрупвам (P-I) |
| heap | куп, купове |
| ground | земя, земи |
| What’s that piled (in heaps) on the ground, Boris? | Борисе, какво е това натрупаното на купове на земята? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Don’t you recognize these things? | Не познаваш ли тези работи? |
| pepper | чушка, чушки |
| pumpkin | тиква, тикви |
| down(wards) | надолу |
| watermelon | диня, дини |
| cantelope | пъпеш, пъпеши |
| Here are peppers and pumpkins, further on watermelons and cantelopes. | Това са чушки и тикви, а по-надолу дини и пъпеши. |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| unload | стоваря - стоварвам (P-I) |
| Dumped on the ground that way? | Така стоварени на земята? |
| box, case | сандък, сандъци |
| Why aren’t they in boxes? | Защо не са в сандъци? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| peasant | селянин, селяни |
| carry | нося (I) |
| There are [some] in boxes, too, but the peasants themselves carry them this way in their wagons. | Има и в сандъци, но самите селяни ги носят така с колите си. |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| Are there merchants on the market place, too? | Има ли и търговци на пазаря? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Of course there are merchants, too. | Разбира се има и търговци. |
| merchandise | стока, стоки |
| There are also peasants who bring their goods themselves. | Има и селяни, които си носят стоката сами. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| cheap | евтин, евтина |
| They must be cheaper. | Те трябва да са по-евтини. |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| bargain | пазаря се (I) |
| Do we have to bargain? | Ние трябва ли да се пазарим? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| At one time we used to bargain, but now we pay as much as they ask of us. | Едно време се пазарехме, но сега плащаме толкова колкото ни поискат. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| pretty | красив, красива |
| pots, pottery | грънци |
| Peter, look at the pretty pottery! | Петре, виж красивите грънци! |
| souvenir | спомен, спомени |
| Let’s buy something as a souvenir. | Хайде да си купим нещо за спомен! |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| break | счупя - счупвам (P-I) |
| but | ами |
| It’ll be broken by the time we get to America but let’s take one (to put) the cheese we buy in. | Докато си отидем в Америка ще се счупи, ами да вземем едно, че да си сложим сирене в него. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| peasant woman | селянка, селянки |
| Speaking of cheese, I know a peasant woman who brings in cheese. | Казваш сирене; аз зная една селянка, която носи сирене. |
| There she is over there. | Ето я там. |
Борис /към селянката/
| English | Bulgarian |
|---|
| married woman (voc.) | бульо |
| Hello there, auntie! | Добър ден, бульо! |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| God | Бог, богове |
| God bless you (‘God give you good’), Mr. Popov. | Дал ти Бог добро, господин Попов. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Mr. (in villages) | бай |
| Where is Mr. Ivan? | Къде е бай Иван? |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| rarely | рядко |
| He rarely comes to the market place. | Той идва много рядко на пазар. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| jar | гърне, гърнета |
| What do you have in (your) jar? | Какво имаш в гърнето? |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| butter | масло |
| egg | яйце, яйца |
| (Some) cheese. I have butter and eggs, too. | Сирене; имам също масло и яйца. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Well, do! | Ха така! |
| kilogram | кило, кила |
| Give me two kilograms of butter, three kilograms of cheese and forty eggs. | Дай ми две кила масло, три кила сирене и четиресет яйца. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| Get some for us, too, Boris! | Борисе, вземи и за нас! |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| curds | извара |
| Don’t you want curds? | Не искаш ли извара? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| No, I don’t like them. | Не, не я обичам. |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| wife (peasant word); bride | булка, булки |
| Is that your wife? | Това твоята булка ли е? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| bachelor | ерген, ергени |
| Don’t you know? I’m a bachelor. | Нали знаеш, аз съм ерген. |
| The lady is an American, the wife of this gentleman. | Госпожата е американка, съпруга на този господин. |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| An American, eh? Does she speak Bulgarian? | Американка, а? Говори ли български? |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| Yes, I understand everything. | Да, всичко разбирам. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| How much does everything cost? | Колко струва всичко? |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| Fifty two leva. | Петдесет и два лева. |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| Goodbye! | Довиждане! |
Селянката
| English | Bulgarian |
|---|
| health | здраве |
| Goodbye and good luck! | Хайде, със здраве! |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| Where is Peter? | Къде е Петър? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| cotton material | басма, басми |
| There he is by the cotton material. | Ето го там при басмите. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| What are they selling there? | Какво продават там? |
Борис
| English | Bulgarian |
|---|
| boil | варя (I) |
| corn on the cob | царевица |
| Corn on the cob. | Варена царевица. |
Иванка
| English | Bulgarian |
|---|
| I’m hungry. | Аз съм гладна. |
| Let’s go buy (some)! | Хайде да си купим! |
Петър
| English | Bulgarian |
|---|
| spoil | разваля-развалям (P-I) |
| appetite | апетит |
| It’s already lunchtime, you’ll spoil your appetite. | Вече е обед, ще си развалиш апетита. |
| Let’s go home! | Хайде да се прибираме! |
Grammar Notes
Note 16.1 Verb: Prefixes
The function of the prefix with regard to aspect was briefly discussed in Note 7.2. Following is a list of the prefixes commonly used and a general idea of the type of meaning associated with the prefix. One must not expect to add the ‘meaning’ of the prefix and that of the root and get the meaning of the prefix verb. There is too much specialization of usage for this to be generally possible. However, the relation of the prefix to the meaning is usually quite clear.
в, въ
a) into
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| влеза | enter | излеза | go out |
| впиша | inscribe | пиша | write |
| въведа | lead in; introduce | водя | lead |
b) going from one situation to another
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| вдетиня се | become childish | дете | child |
| вдървя се | become stiff | дърво | tree |
| въстана | rise (in revolt) | стана | get up; become |
въз
a) action directed upward (literal and figurative)
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| възкача се | ascend, mount | качвам се | rise |
| възнеса се | rise, ascend | нося се | float, drift |
| възпитам | bring up, educate | питам | ask |
b) restraining action
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| въздържа се | refrain | държа | hold |
| възпра | hold back | спра | stop |
c) action repeated, something brought to a prior state, again
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| възродя | regenerate | родя | bear (child) |
| възразя | retort | изразя | phrase, expression |
d) fully
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| възприема | catch on, perceive | приема | accept |
| възхитя | fill with admiration | — | — |
до-
a) up to (literal and figurative); contact
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| донеса | bring | нося | carry |
| добавя | add to, supplement | бавя | delay |
b) (extensions of the meaning ‘to’)
| Prefixed verb | Meaning |
|---|
| допадам | please (‘fall to’ the liking of) |
| допусна | admit, allow (‘let to’ this extent) |
| досетя се | guess, remember (‘recall to’ this extent) |
| докача | reach, touch (‘reach up to’) |
| докача се | be offended (‘touched to’ this extent) |
c) come to be in a particular state of mind or feeling (impersonal with dative or accusative)
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| дояжда ми се | I feel like eating | ям | eat |
| допива ми се | I feel like drinking | пия | drink |
| досмешава ме | I feel like laughing | смея се | laugh |
| досрамява ме | I feel ashamed | срамувам се | be ashamed |
d) action carried through to the end, completely
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| догледам | look at to the very end | гледам | look at |
| допиша | finish writing | пиша | write |
за-
a) beginning of action
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| загледам /се/ | start looking at; (also c) stare at | гледам | look at |
| заговоря /се/ | start talking; (also c) become involved in talking | говоря | speak |
b) completion of action
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| завърша | finish | върша | do |
| зарастна | heal, grow over (of healing) | раста | grow |
c) intensify action; deeply involve (see also a)
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| задължа | obligate | дължа | owe |
| загазя | be stuck | газя | wade (through) |
| загубя се | get lost; be lost in | губя | lose |
| задържа | hold back | държа | hold |
из-
a) out of, out
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| издам | give out; edit; betray | дам | give |
| излеза | go out | влеза | go in |
b) action completely carried out; action which exhausts itself
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| издържа | hold out, endure | държа | hold |
| изработя | produce | работя | work |
| износя | wear out | нося | wear |
c) action performed on many objects at the same time
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| извема | take away (from many) | взема | take |
| избия | slaughter, massacre | бия | beat |
на-
a) definite direction of the action, including completion of the action; perfectivizer
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| налея | pour in | лея | pour |
| напиша | finish writing | пиша | write |
b) intensified verbal action, action done to satiety
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| наям се | eat enough | ям | eat |
| нагледам се | look enough | гледам | look |
c) (beginning of) action on a restricted scale
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| наболява ме | it hurts me slightly | боли | hurt |
| намисля | to have a notion of doing something | мисля | think |
d) action directed toward a place
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| нападна | attack | падам | fall |
| навлеза | invade, penetrate | влеза | enter |
над-
a) action performed above something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| надпиша | label, title; address | пиша | write |
| надвисна | hang over; threaten; impend | вися | hang |
b) action performed over and above a given amount
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| надвзема | overdraw | взема | take |
| наддам | put on, gain (weight); bid | дам | give |
c) to ‘out-do’ someone
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| надмина | outdistance | мина | pass |
| надвия | overcome, best (in competition) | вия | bend, twist |
о-
a) action which takes place ‘around’ or on the periphery of something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| огледам | look around or over | гледам | look |
| огранича | limit, confine | гранича | border on |
| облепя | stick (something) all over | лепя | stick on |
| обвия | wrap up | вия | bend |
b) action which is directed to produce a particular quality or result
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| оздравея | get well | здрав | healthy |
| оправя | set in order | правя | do |
| обмисля | think over | мисля | think |
| обменя | exchange | сменя | change |
от-
a) from (separation or derivation)
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| отпадна | drop off; decline | падам | fall |
| отпусна | let loose, let go | пускам | let |
b) action directed toward something or toward another situation
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| отговоря | answer | говоря | speak |
| отменя | abolish | сменя | change |
| отмина | pass by | минавам | pass |
c) return something to a former state
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| откача | unhook | качвам | raise |
| отключа | unlock | заключа | lock |
d) action performed in abundance, to satiety or completely
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| отгледам | see enough; bring up | гледам | look |
| отям | eat enough | ям | eat |
пре-
a) transfer of something from one place to another; passage over a certain distance or across a boundary
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| премина | pass over, cross | минавам | pass |
| предам | hand over | дам | give |
| преместя | move, transfer | местя | move |
| прекарам | pass (something) through | карам | drive |
b) action which exceeds a given limit
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прелея | overflow | лея | pour |
| преям | overeat | ям | eat |
c) action which repeats a former action
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прекупя | buy at second hand | купя | buy |
| препиша | copy out | пиша | write |
d) action directed towards limiting, hindering, delaying, or stopping something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| пречупя | break in two | чупя | break |
| превържа | bandage | връжа | tie |
| преградя | partition off | градя | build |
e) change in aspect or content of something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| преправя | alter, remake | правя | make |
| превзема | take over | взема | take |
f) action carried through
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прекарам | spend (time) | карам | drive |
| преживея | experience | живея | live |
пред-
a) action done in advance
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| предплатя | pay in advance | платя | pay |
| предскажа | predict | кажа | say |
b) action which precedes something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| предвождам | lead (going ahead) | водя | lead |
| предхождам | precede | ходя | walk |
c) inclination or direction of action towards something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| предпиша | prescribe | пиша | write |
| предложа | offer; suggest | сложа | put on |
през-
a) through, during (rare prefix)
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| презполовя | halve | половина | half |
при-
a) approach, nearing; action performed up to or toward something
| Prefixed verb | Meaning | Compare | Root meaning |
|---|
| пристигна | arrive at | стигам | arrive |
| приближа | approach, come near | близо | near |
b) addition, supplementing
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| придам | add (to) | дам | give |
| прикача | hitch on, couple | кача | raise |
c) come to be in a particular state of mind or feeling, usually desire (impersonal with dative or accusative)
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прияжда ми се | I feel like eating | ям | eat |
| припива ми се | I feel like drinking | пия | drink |
Compare до-
d) feeling (something) to a slight degree
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| приболява ме | I feel a slight pain | боли | hurt |
| прилошава ми | I feel somewhat bad | лошо ми е | I feel bad |
e) completion of action
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прибера | put away | бера | pick up |
| приключа | conclude, close | ключ | key |
про-
a) action through something
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| пробия | pierce, drill | бия | beat |
| прокарам | put through | карам | drive |
b) action done thoroughly
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| проуча | make a study of | уча | study |
| проведа | carry through | водя | lead |
c) action done from beginning to end or continuing
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| прочета | read through | чета | read |
| продълбая | dig through | дълбая | dig |
d) beginning a continuing action
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| проговоря | start talk | говоря | speak |
| проходя | begin walking | ходя | walk |
e) action which begins suddenly
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| провикна се | cry out | викам | call |
| прогърмя | thunder (suddenly) | гърмя | thunder |
раз-
a) coming apart, disintegration
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| разложа | decompose | сложа | put on |
| разпадна се | fall apart | падам | fall |
b) action done in various directions or in scattered places
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| разотида се | disperse | отида | go |
| разведа | take around | водя | lead |
c) action of a violent or destructive nature done thoroughly
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| разваля | spoil, mar, destroy | — | — |
| разбия | shatter | бия | hit |
d) return something to a previous condition by taking it apart, or nullifying an existing condition
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| развържа | untie | връжа | tie |
| разтворя | open | затворя | close |
e) beginning action of an intensive nature
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| разбързам се | start hurrying | бързам | hurry |
| разработя се | start working intensely | работя | work |
с-
a) unification; gathering together
| Prefixed verb | Meaning | Root | Root meaning |
|---|
| сближа | bring together | близо | near |
| сбера/събера | gather | бера | pick |
| слея | fuse, merge | лея | pour |
Drills
No drills are included in the provided pages for this unit (pages 488–502). The drill section for Unit 16 appears on subsequent pages not covered in this transcription.